तूकाराम मुंडे : व्यक्ती नव्हे, व्यवस्थेतील एक मूल्य
अस्तित्वाचे बोल ( 11जून )
एखादा अधिकारी नियमांनुसार काम करतो, भ्रष्टाचाराला विरोध करतो, कायद्याचे राज्य प्रस्थापित करण्याचा प्रयत्न करतो आणि सर्वसामान्य नागरिकांच्या हितासाठी ठामपणे उभा राहतो, तेव्हा तो चर्चेचा विषय ठरतो. कारण आजच्या काळात प्रामाणिकपणा, पारदर्शकता आणि संविधाननिष्ठा या गोष्टी प्रशासनात अपवादात्मक वाटू लागल्या आहेत. तुकाराम मुंडे हे अशाच काही मोजक्या अधिकाऱ्यांपैकी एक नाव आहे.
तुकाराम मुंडे यांच्या प्रत्येक निर्णयाशी सर्वजण सहमत असतीलच असे नाही. त्यांच्या कार्यपद्धतीवर मतभेद असू शकतात. मात्र त्यांनी ज्या-ज्या ठिकाणी काम केले, तेथे शिस्त, नियमांची अंमलबजावणी, उत्तरदायित्व आणि पारदर्शकतेला प्राधान्य दिले, हे वास्तव कोणी नाकारू शकत नाही. त्यामुळे त्यांची ओळख केवळ एका अधिकाऱ्याची राहिली नाही, तर ती एका विशिष्ट प्रशासकीय मूल्यव्यवस्थेची बनली.
आज सामान्य नागरिकाला एखाद्या दाखल्यासाठी, जमिनीच्या नोंदीसाठी, परवान्यासाठी किंवा शासनाच्या एखाद्या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी अनेक अडथळ्यांना सामोरे जावे लागते. वेळ, पैसा आणि मानसिक त्रास सहन करावा लागतो. अशा अनुभवांमधून जनतेला प्रामाणिक आणि लोकाभिमुख प्रशासनाची खरी किंमत समजते. म्हणूनच जे अधिकारी नियमांनुसार काम करतात, त्यांच्याबद्दल समाजात आदराची भावना निर्माण होते.
महाराष्ट्रासमोर आज भ्रष्टाचार, महसूल गळती, अतिक्रमणे, योजनांमधील गैरव्यवहार आणि प्रशासनावरील कमी होत चाललेला विश्वास यांसारखी गंभीर आव्हाने आहेत. या समस्यांचे उत्तर केवळ नवीन कायद्यांमध्ये नाही, तर विद्यमान कायद्यांच्या निष्पक्ष आणि कठोर अंमलबजावणीत आहे. प्रशासनात नियम आणि जनहित यांना सर्वोच्च स्थान मिळाले, तर अनेक समस्या आपोआप कमी होऊ शकतात.
तुकाराम मुंडे यांच्या कारकिर्दीकडे पाहिले, तर आणखी एक प्रश्न समोर येतो. एखाद्या अधिकाऱ्याला परिणामकारक बदल घडवून आणण्यासाठी पुरेसा कालावधी आणि आवश्यक पाठबळ मिळते का? वारंवार होणाऱ्या बदल्या केवळ एका अधिकाऱ्यालाच प्रभावित करत नाहीत, तर सुरू असलेल्या सुधारणा प्रक्रियेलाही खीळ घालतात. हा प्रश्न केवळ एका व्यक्तीपुरता मर्यादित नसून संपूर्ण प्रशासकीय व्यवस्थेच्या कार्यक्षमतेशी संबंधित आहे.
लोकशाहीत प्रशासन हे कोणत्याही व्यक्तीपेक्षा मोठे असते. मात्र त्या व्यवस्थेला दिशा देणारे काही अधिकारी समाजात विश्वास निर्माण करतात. ते शासन आणि जनता यांच्यातील दरी कमी करतात. त्यांच्या कार्यामुळे कायद्याबद्दल आदर निर्माण होतो आणि नागरिकांचा व्यवस्थेवरील विश्वास दृढ होतो.
आज गरज तुकाराम मुंडे यांचे केवळ कौतुक करण्याची नाही, तर त्यांनी जपलेल्या मूल्यांना संस्थात्मक स्वरूप देण्याची आहे. प्रामाणिक अधिकाऱ्यांना संरक्षण, स्वायत्तता, निर्णयस्वातंत्र्य आणि कार्यक्षमतेला प्रोत्साहन देणारे वातावरण निर्माण करणे आवश्यक आहे. अन्यथा चांगल्या हेतूने काम करणारे अधिकारीही व्यवस्थेच्या मर्यादांमध्ये अडकून पडतील.
तुकाराम मुंडे यांचे नाव चर्चेत राहते, कारण त्यांनी जपलेली मूल्ये महत्त्वाची आहेत. प्रामाणिकपणा, निडरता, पारदर्शकता, उत्तरदायित्व आणि संविधाननिष्ठा ही कोणत्याही लोकशाहीची मूलभूत तत्त्वे आहेत. ही तत्त्वे प्रत्येक कार्यालयात, प्रत्येक विभागात आणि प्रत्येक अधिकाऱ्याच्या कार्यपद्धतीत दिसली पाहिजेत.
महाराष्ट्राला केवळ एक तुकाराम मुंडे नको आहे; महाराष्ट्राला हजारो प्रामाणिक, कर्तव्यनिष्ठ आणि जनतेप्रती उत्तरदायी अधिकारी हवेत. कारण जनतेचा विश्वास हा कोणत्याही व्यवस्थेचा सर्वात मोठा आधार असतो. आणि हा विश्वास व्यक्तींच्या नावामुळे नव्हे, तर त्यांच्या कृतीतून जपल्या जाणाऱ्या मूल्यांमुळे निर्माण होत असतो.
संपादक
अस्तित्वाचे बोल :::
